CBD en verslavingsgedrag: wat zegt onderzoek?

Stoppen met een verslaving is een complex traject dat in de meeste gevallen professionele begeleiding vraagt. Op internet duiken regelmatig artikelen op die suggereren dat CBD bij dit traject zou helpen. In dit artikel een eerlijk en voorzichtig overzicht van wat onderzoek tot nu toe zegt over CBD en het endocannabinoïde systeem in relatie tot verslavingsgedrag, en waarom CBD geen vervanging is voor verslavingszorg.

Belangrijk vooraf. Werk je aan stoppen met een verslaving? Het is verstandig om dit met een huisarts te bespreken en eventueel te koppelen aan professionele verslavingszorg. Veilig stoppen met sommige middelen (zoals alcohol of benzodiazepinen) vraagt medische begeleiding, omdat ontwenning gevaarlijk kan zijn. Hieronder vind je een overzicht van waar je terecht kunt.

Waar je terecht kunt

Je huisarts — eerste aanspreekpunt, kan doorverwijzen
Stichting Korrelatie — anonieme online en telefonische gesprekken
Brijder, Jellinek, Tactus, Vincent van Gogh — professionele verslavingszorg, meestal vergoed via zorgverzekering
Anonieme zelfhulpgroepen — bv. AA (Anonieme Alcoholisten), NA (Narcotics Anonymous), NicAnon
Stoppen Met Roken-coaching — wordt vergoed door de basisverzekering, geen eigen risico

Het endocannabinoïde systeem in het kort

Het endocannabinoïde systeem (ECS) is een lichaamseigen systeem dat in 1992 is ontdekt. Het bestaat uit receptoren (CB1 en CB2) verspreid door het hele lichaam, en uit signaalstoffen die het lichaam zelf maakt. Het systeem speelt een rol bij processen zoals immuunregulatie, pijnbeleving, slaap, eetlust en stemming. CB1-receptoren komen veel voor in de hersengebieden die betrokken zijn bij beloning en motivatie, wat een van de redenen is dat onderzoekers naar de relatie met verslavingsgedrag kijken.

Cannabinoïden uit de hennepplant, waaronder CBD, kunnen op dit systeem aangrijpen. Hoe precies en met welk effect, is onderwerp van actief onderzoek. Veel daarvan staat nog in een vroege fase.

Wat zegt onderzoek over CBD en verslavingsgedrag?

Er bestaat onderzoek naar de mogelijke rol van CBD bij verschillende vormen van verslavingsgedrag. De stand van zaken per gebied:

Cannabis-gebruik. Een aantal kleine klinische studies onderzocht CBD bij mensen die hun cannabisgebruik willen verminderen. Resultaten zijn voorzichtig positief op enkele eindpunten, maar de studies zijn klein en de doseringen liepen sterk uiteen (van honderden tot soms duizend mg per dag, ver boven wat in voedingssupplementen voorkomt).
Alcohol. Pre-klinische studies (op proefdieren) wijzen op effecten op het beloningssysteem. Humane studies zijn schaars en niet eenduidig. CBD is hier geen erkende behandeling.
Nicotine. Een vroege studie suggereerde dat CBD het aantal sigaretten zou kunnen verminderen, maar replicatie is beperkt. Stoppen-met-roken-coaching en nicotinevervangers blijven de wetenschappelijk onderbouwde route.
Cocaïne en stimulantia. Een recente klinische studie vond geen significant effect van CBD op cocaïnegebruik bij mensen met een cocaïneverslaving. Pre-klinisch onderzoek loopt nog.
Opiaten en heroïne. Een kleine studie uit 2019 onder mensen die heroïnegebruik hadden gestaakt, rapporteerde verminderde zelfgerapporteerde cravings na CBD-toediening. Een individuele studie is geen klinische aanbeveling.

Belangrijk: in vrijwel al deze studies werden doseringen gebruikt die ver boven wat in over-the-counter voedingssupplementen voorkomt liggen. De resultaten zijn niet één-op-één vertaalbaar naar dagelijks gebruik van een paar druppels CBD-olie. Bovendien zijn de studies klein, vaak zonder placebo-controle, en met sterk wisselende uitkomsten.

Conclusie van de wetenschap tot nu toe

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Europese Geneesmiddelenautoriteit (EMA) hebben CBD niet goedgekeurd als behandeling voor enige vorm van verslaving. In Nederland is geen enkele professionele verslavingsinstelling die CBD als standaard onderdeel van behandeling inzet. Onderzoek loopt, maar het is op dit moment veel te vroeg om CBD aan te raden bij verslavingsgedrag.

Veelgestelde vragen

Helpt CBD bij stoppen met roken?

Onderzoek is nog te beperkt om dit te kunnen zeggen. Voor stoppen met roken zijn er bewezen routes: huisarts, stoppen-met-roken-coaching (vergoed door basisverzekering, geen eigen risico) en nicotinevervangers. Begin daar.

Kan CBD helpen bij alcoholverslaving?

Nee, niet als behandeling. Veilig stoppen met alcohol bij een afhankelijkheid vraagt medische begeleiding omdat ontwenning gevaarlijk kan zijn. Ga naar je huisarts of een verslavingszorginstelling zoals Jellinek of Brijder.

Mag ik CBD combineren met medicatie tijdens een afkickprogramma?

Bespreek dat altijd eerst met je behandelend arts. CBD kan invloed hebben op de werking van bepaalde medicijnen.

Is CBD zelf verslavend?

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft in 2018 geconcludeerd dat CBD geen verslavingspotentieel heeft en niet leidt tot misbruik. Dat is iets anders dan zeggen dat het bij verslavingen helpt: dat laatste is niet bewezen.

Waar kan ik terecht voor verslavingszorg in Nederland?

Eerste stap is altijd je huisarts. Daarnaast: Jellinek, Brijder, Tactus, Vincent van Gogh of Stichting Korrelatie. Voor stoppen met roken kun je via je huisarts naar een vergoede stoppen-met-roken-coach.

Bronnen en verder lezen

Stichting Korrelatie: korrelatie.nl
Jellinek (informatie en hulp): jellinek.nl
Brijder Verslavingszorg: brijder.nl
Stoppen met roken (Trimbos): ikstopnu.nl
WHO-rapport over CBD (2018): who.int

Dit artikel is informatief en geen medisch advies. Bij vragen over verslaving of ontwenning is een huisarts of professionele verslavingszorg de juiste route. CBD is een voedingssupplement en geen behandeling voor verslaving.