CBD en het endocannabinoïde systeem

Al meer dan 8000 jaar gebruiken mensen van over heel de wereld cannabis, onder meer bij rituelen en als medicijn. In de negentiende eeuw werd cannabis ook in de westerse geneeskunde gebruikt. In die tijd wist men alleen nog niet hoe cannabis werkt en waarom het de effecten geeft die het geeft. 

Gelukkig is daar inmiddels verandering in gekomen. In 1990 werd namelijk het endocannabinoïde systeem (ECS) ontdekt en sindsdien wordt hier veel onderzoek naar gedaan. Ook naar CBD en het endocannabinoïde systeem wordt veel onderzoek gedaan, al is er nog veel onduidelijk. Wat is het ECS precies, welke rol speelt het ECS in ons lichaam en wat doet CBD met het ECS?

Wat is het endocannabinoïde systeem precies?

Het endocannabinoïde systeem is een soort communicatiesysteem dat zich door ons hele lichaam bevindt, met name in de hersenen en andere organen. Het werd ontdekt bij onderzoek naar de werking van tetrahydrocannabinol (THC): rond 1990 vonden onderzoekers de receptor waar THC op aangrijpt, en in 1992 de eerste stof die het lichaam zelf aanmaakt en die op diezelfde receptor past. Lichaamseigen cannabinoïden dus, oftewel endocannabinoïden. En zoals met alles in het lichaam, zitten die endocannabinoïden daar niet voor niets, maar zijn ze onderdeel van een systeem, zo ontdekten de wetenschappers al snel: het endocannabinoïde systeem (ECS). 

Met de ontdekking van het ECS werd in eerste instantie duidelijk hoe met name THC ervoor zorgt dat mensen zich ‘high’ gaan voelen na het roken van cannabis. Maar de afgelopen decennia heeft onderzoek uitgewezen dat het ECS een belangrijke rol vervult bij het reguleren en controleren van een groot aantal lichaamsfuncties:

• Geheugen en het leren van dingen
• Het verwerken van emoties
• Slapen en wakker worden
• Interne thermostaat, dus het regelen van de lichaamstemperatuur
• Pijn en pijnbeleving
• Motoriek en coördinatie
• Ontstekingsreacties
• Immuunrespons
• Spijsvertering (met name de eetlust)

Waaruit bestaat het ECS?

Het ECS bestaat uit een netwerk dat met name in het brein veel voorkomt, maar ook in andere organen en lichaamsweefsel zit verweven. Het ECS bestaat uit drie elementen:

Endocannabinoïden

Dit zijn moleculen die ons lichaam van nature aanmaakt en die op dezelfde receptoren passen als stoffen uit cannabis, al zijn ze anders gebouwd. De twee bekendste endocannabinoïden zijn anandamide en 2-AG. In het ECS vervullen endocannabinoïden de functie van sleuteltjes, die passen op de slotjes die we receptoren noemen.

Receptoren

Receptoren zijn niet alleen slotjes waar de sleuteltjes genaamd endocannabinoïden op passen, maar vervullen ook belangrijke regelfuncties. De twee bekendste cannabinoïde receptoren zijn CB1 en CB2.

Enzymen

Enzymen zijn verantwoordelijk voor de aanmaak en afbraak van cannabinoïden en zorgen er dus bijvoorbeeld voor dat anandamide wordt afgebroken of juist aangemaakt.

Cannabinoïde receptoren: CB1 en CB2

De twee belangrijkste receptoren van ECS zijn dus CB1- en CB2 receptoren. Dit zijn overigens niet de enige receptoren van het systeem, want onlangs is ontdekt dat een receptor genaamd GPR55 ook een rol speelt. Maar die laten we voor nu even buiten beschouwing.

CB1-receptoren zijn een van de meest voorkomende receptoren in het brein en in het ruggenmerg. Ze komen vooral voor in de hippocampus, de basale ganglia, de frontale cortex en het cerebellum, maar zijn ook terug te vinden in onder meer de lever, de longen en de voorplantingsorganen. Hun voornaamste functie is het regelen van het niveau van neurotransmitters in het zenuwstelsel. Op die manier zorgen ze er bijvoorbeeld voor dat je honger krijgt of dat je lichaamstemperatuur omhoog gaat.

CB2-receptoren komen minder voor in de hersenen, maar vinden we vooral terug in delen van het immuunsysteem. Maar ook de huid, botten, lever en alvleesklier bevatten CB2-receptoren. De functie van CB2-receptoren is anders dan die van CB1-receptoren, want CB2 zorgt er met name voor dat ontstekingsreacties gereguleerd worden.

Endocannabinoïden en fytocannabinoïden

Voordat receptoren hun regelfunctie kunnen uitoefenen, moeten ze eerst geactiveerd worden. En daar komen dus de cannabinoïden om de hoek kijken, want dit zijn zoals gezegd de sleuteltjes die op het slotje van de receptoren past. Cannabinoïden zijn er in twee vormen:

• Lichaamseigen cannabinoïden (endocannabinoïden) 
• Cannabinoïden uit cannabisplanten (fytocannabinoïden)

Endocannabinoïden en fytocannabinoïden zijn verschillende moleculen, maar een deel ervan past op dezelfde receptoren van het ECS. Dat verklaart waarom stoffen uit de cannabisplant op dit systeem kunnen aangrijpen. Hoe sterk en op welke manier verschilt per stof: THC activeert de CB1-receptor, CBD doet dat niet.

THC, anandamide en het ECS

Met name als we kijken naar THC uit cannabis en het lichaamseigen anandamide (vernoemd naar het woord ‘Ananda’ uit het Sanskriet wat zoiets betekent als gelukzaligheid) wordt goed duidelijk hoe het kan dat cannabis de effecten heeft die het heeft. THC en anandamide zijn verschillend gebouwd, maar activeren allebei de CB1-receptor.

En dat effect is groot. Want wanneer anandamide of THC bindt met al de CB1-receptoren die zich overal in het brein bevinden, worden dus ook al die functies die die delen van het brein reguleert geactiveerd. En hieraan dankt het stofje anandamide zijn naam en THC zijn psychoactieve werking, want het zorgt er bijvoorbeeld voor dat je je euforisch gaat voelen, dat je korte-termijn-geheugen minder actief wordt, dat je temperatuur stijgt, dat je slaperig wordt en dat je eetlust wordt opgewekt. 

THC bootst anandamide na, maar het lichaam breekt THC veel langzamer af dan anandamide. Daardoor is het effect sterker en houdt het langer aan, met de bekende bijeffecten van dien. 

CBD en het endocannabinoïde systeem

In tegenstelling tot THC werkt CBD niet psychoactief. Mede daarom krijgt CBD op dit moment veel aandacht, is CBD legaal en staan CBD olie en andere CBD producten zo in de belangstelling. Over de exacte werking van CBD bestaat in de wetenschap nog aardig wat onduidelijkheid, maar we weten er inmiddels wel aardig wat van. 

Wat we onder meer weten is dat CBD niet op dezelfde manier aan de CB1- en CB2-receptoren bindt als THC en bijvoorbeeld CBG. Wat CBD wel doet is het veranderen van de vorm van de CB1-receptor, met als gevolg dat THC (en anandamide) er minder goed aan kan binden. Onderzoek suggereert dat CBD zo de psychoactieve werking van THC kan temperen.

Daarnaast remt CBD mogelijk het enzym FAAH, dat verantwoordelijk is voor de afbraak van anandamide. Op die manier blijft er mogelijk meer anandamide in het lichaam over. Wat dat voor mensen betekent, is nog onderwerp van onderzoek. 

CBD is een voedingssupplement en geen medicijn. Er zijn geen door de EU goedgekeurde gezondheidsclaims voor CBD, dus we doen er geen beloftes over. Heb je aanhoudende klachten? Bespreek die dan met je huisarts. 

Overige cannabinoïden en het ECS

Naast THC en CBD zijn er nog meer dan 100 cannabinoïden bekend. En daarvan krijgen CBG, CBN en CBC momenteel de meeste aandacht. Ook hier is het onderzoek nog in volle gang, maar we weten wel onder meer het volgende over hoe deze cannabinoïden inwerken op het ECS:

• CBN bindt vooral aan CB1-receptoren, maar minder dan THC. Het heeft ook enige affiniteit voor CB2-receptoren. Wat die binding betekent, is nog onderwerp van onderzoek.
• CBC bindt niet sterk aan CB1- of CB2-receptoren, maar werkt wel in op de zogenaamde TRPA1- en TRPV1-receptoren. Het beïnvloedt de heropname van lichaamseigen endocannabinoïden. Wat dat betekent, wordt nog onderzocht. 
• CBG, bekend als de ‘moeder’ van alle cannabinoïden, bindt aan zowel CB1- als CB2- receptoren (en ook met serotonine- en adrenerge receptoren). Ook hier geldt dat de betekenis daarvan nog wordt onderzocht.

Niet alleen de werking van CBD op het endocannabinoïde systeem is dus ontzettend interessant, ook die van alle andere cannabinoïden is heel boeiend. Maar als je dan bedenkt dat een full spectrum olie naast CBD ook andere cannabinoïden bevat en dat die dus allemaal samen tegelijk inwerken op het ECS, dan begrijp je dat we nog maar aan het begin staan van een lange en complexe zoektocht naar wat cannabinoïden in het lichaam doen.

Veelgestelde vragen over het endocannabinoïde systeem